خانم زهرا ستاریان دبیر اندیشگاه تدبیر فردا در یك مصاحبه اختصاصی با روابط عمومی "بنیاد توسعه فردا" ضمن بیان پروژه‌های در دست انجام این اندیشگاه و همچنین تعاملات سازنده و كاربردی این مجموعه با سازمان‌ها و نهادهای دولتی و غیر دولتی و نیز اهتمام ویژه این گروه برای آماده كردن بسته پیشنهادی با عنوان "اصلاح الگوی مصرف" برای سازمان‌های كشور، به بیان تاریخچه، كاربردها و ویژگی‌های تصمیم گیری دوگانه در شرایط فعلی كشور پرداختند. مشروح مصاحبه در ذیل آمده است.

 

 

با عرض سلام و تشكر از وقتيكه به ما براي مصاحبه دادين، خواهشمندم "فرآیندهای دوگانۀ تصمیم‌گیری" را بيشتر معرفي بفرماييد.
تئوری «فرآیندهای دوگانۀ تصمیم‌گیری» که از ادبیاتی غنی در حوزۀ روانشناسی و عصب‌شناسی برخوردار است، تصمیم‌گیری انسان را بصورت تعاملی میان دو فرآیند تصمیم‌گیری عادتی و هدف‌محور معرفی می‌نماید. فرآیند هدف‌محور، پیش از هر بار تصمیم‌گیری، به بررسی مزایا و مضرات مختلف ناشی از هر یک گزینه‌های پیش‌رو پرداخته و گزینۀ بهینه را اتخاذ می‌نماید. در مقابل، فرآیند عادتی بر اساس عادات شکل‌گرفته به انتخاب عمل دست می‌زند. گرچه تصمیمات اتخاذشده توسط فرآیند هدف¬محور همیشه بهینه¬تر از فرآیند عادتی هستند، لیکن سرعت عمل فرآیند عادتی در تصمیم‌گیری سبب می‌شود که گاهی اوقات، پیروی از تصمیمات اتخاذشده توسط این فرآیند برای فرد به‌صرفه‌تر باشد.
لطفا تعريف مختصري از اين پژوهش كه در بنياد توسعه فردا انجام شده است بفرماييد.
در بخش اول این پژوهش، مدلی محاسباتی برای تئوری فرآیندهای دوگانۀ تصمیم‌گیری ارائه می‌شود که نسبت به مدل‌های پیشین، سازگاری بیشتری با یافته‌های عصب‌شناسی داشته و نیز قادر به توضیح بخش بیشتری از رفتارهای مشاهده‌ شده از انسان است. شبیه‌سازی‌های عددی صورت‌گرفته، رفتار مدل را در سناریوهای مختلف نشان می‌دهد و امکان مقایسۀ آنها با داده‌های رفتاری گزارش‌شده را فراهم می‌آورد.
در بخش دوم، به یکی از کاربردهای بالقوۀ مدل ارائه‌شده در حوزۀ سیاست‌گذاری عمومی پرداخته و با استفاده از مدل، به بررسی و مقایسۀ کارایی دو شیوۀ سیاست‌گذاری تثبیتی و ضربتی‌تثبیتی می‌پردازیم. در سیاست‌گذاری تثبیتی، دولت ابزار سیاست‌گذاری خود را بطور مستقیم از وضعیت غیربهینه به وضعیت بهینه وضعیتی که بیشتری منفعت را برای وی در پی دارد. تغییر می‌دهد. در مقابل، در سیاست‌گذاری ضربتی‌تثبیتی، دولت ابتدا تغییری شدید در متغیر سیاست‌گذاری ایجاد می‌نماید تا از این طریق، عادات پیشین مردم در بازۀ زمانی کوتاه‌تری شکسته شود و سبب شود که آنان به شیوه‌ای هدف‌محور به تصمیم‌گیری در شرایط جدید بپردازند. پس از دورۀ ضربتی، مقدار متغیر سیاست‌گذاری در وضعیت بهینه تثبیت می‌شود.
لطفا اطلاعات مختصري از چشم انداز "فرآیندهای دوگانۀ تصمیم‌گیری" در ايران بفرماييد.
این پژوهش را می توان در دو راستا گسترش داد: نظری و کاربردی
در سطح نظری مثلا می‌توان با پژوهش‌های بیشتر، مدلی ارائه داد که از سویی سازگاری بیشتری با یافته‌های عصب‌شناسی داشته باشد و از سوی دیگر، قادر به توضیح مجموعۀ بزرگتری از رفتارهای انسان باشد. همچنین می توان فرآیند دیگری (فرآیند انعکاسی) به فرایندهای دوگانۀ موردبحث را اضافه کرد. پژوهش نظری پراهمیت دیگری که می‌توان آن را مطرح نمود، اضافه نمودن مفهومی تحت عنوان «پاداش‌های اجتماعی» به مدل ارائه‌شده است. مقصود از پاداش‌های اجتماعی، پاداشی است که فرد به ازاء رفتارش در برابر سایر همنوعان دریافت می‌کند که در صورت امکان بسط مدل، چنین مفهومی در حوزه‌ تکامل فرهنگی به کار خواهد آمد و طالبان خود را در نهادهای فرهنگی کشور خواهد داشت. که در واقع گسترش نظری این پژوهش در واقع نوعی سرمایه‌گذاری بلندمدت و دیربازده است که در عوض می تواند منشاء کاربردهای فراوانی در حوزۀ سیاست‌گذاری باشند.
راستای دومی که می‌توان در آن به پژوهش پرداخت، بکارگیری مدل حاضر در حوزۀ سیاست‌گذاری است. اولین گامی که می‌توان در این راستا برداشت، پرداختن به مسالۀ مقایسۀ کارآمدی دو شیوۀ سیاست‌گذاری تثبیتی و ضربتی تثبیتی در مورد یک مسألۀ كه واقعی باشد.
آيا ميتوانيد اهم كاربردهاي اين پژوهش و نيز مخاطبان حقوقي بالقوه آن را نام ببريد؟
مسألۀ اعمال قوانین راهنمایی رانندگی، مسئلۀ اصلاح الگوی مصرف انرژی و كنترل رفتار پر خطر تماشاچيان فوتبال بعد از مسابقه از جمله گزینه‌هایی هستند که می‌توان در این راستا دنبال نمود.
کاربرد بالقوۀ دیگر که مدل ارائه‌شده می‌تواند درحوزۀ سیاست‌گذاری داشته باشد، بررسی و مطالعۀ اثر تبلیغات، اطلاع‌رسانی و آموزش بر تصمیم‌گیری شهروندان است این موضوع علی الخصوص با توجه به رابطه‌ای که "بنیاد توسعه فردا" با شهرداری وساير نهادهاي دولتي و تاثير گذار كشور دارد، کاملا قابل پیگیری است.
باتشكر از وقتي كه براي مصاحبه به ما داديد.